ATLAS MEDYCZNO-SĄDOWY · FORENSIC NOIR EDITION · OPEN DATA CC BY 4.0

Śmierć nie mieści sięw sześciu szufladach.

William Farr w 1856 r. warunkowo zaproponował sześć grup śmierci gwałtownej. Ten interaktywny atlas weryfikuje oryginalne skany źródłowe z 1845 i 1856 r., pokazuje, gdzie jednowymiarowa lista pęka — i buduje precyzyjny model z sześciu osi: jednostki analizy, sprawstwa, intencji, zgody na ryzyko, mandatu i łańcucha przyczyn.

Historyczne etykiety (1856)profil jednego zgonu (6 osi)

historycznych propozycji Farra (s. 78)
06
przecięć parami C(6, 2)
15
formalnych hybryd wielotypowych
57
rozłącznych osi nowego modelu
06

01 / WERYFIKACJA

Sześć i pięć współistnieją w tym samym raporcie.

Na s. 78 William Farr warunkowo proponuje sześć sposobów grupowania. Na s. 83, już pod nagłówkiem Proposed Statistical Nosology, formalny wykaz klasy V ma pięć rzędów. Poniżej są oba miejsca — oraz przypis rozstrzygający historyczne położenie pojedynku.

Strona 78 raportu Farra z 1856 roku z warunkową propozycją sześciu grup śmierci gwałtownejOtwórz skan ↗
1856 · s. 78Sześć — w trybie warunkowym

Farr pisze, że sprawstwo ludzkie mogłoby stać się podstawą rzędów, wylicza sześć i dodaje: „If this grouping be adopted”.

“A man may die—(1) gloriously on the battle-field (pro patria mori); (2) by the hand of the manslayer or murderer; (3) on the scaffold; (4) by his own hand; (5) under a surgical operation; or (6) by accident. If this grouping be adopted…”
Strona 83 raportu Farra z 1856 roku z pięcioma rzędami klasy piątej proponowanej nozologiiOtwórz skan ↗
1856 · s. 83Pięć — w formalnym wykazie

Pod nagłówkiem Proposed Statistical Nosology klasa V ma pięć rzędów: Accident, Battle, Homicide, Suicide i Execution. Operacji tu nie ma.

“CLASS V.—VIOLENT DEATHS. Order 1. ACCIDENT … Order 2. BATTLE … Order 3. HOMICIDE … Order 4. SUICIDE … Order 5. EXECUTION.”
Strona 91 raportu Farra z 1856 roku z przypisem włączającym pojedynek do HomicideOtwórz skan ↗
1856 · s. 91Pojedynek — pod Homicide

Przypis do Homicide obejmuje duel i każdy sposób walki niewłączony do rzędu Battle; Battle wyżej dotyczy pola bitwy i starcia morskiego.

“* Homicide includes the violent deaths by the hands of man in duel, and in any way of combat not included in Order 2 [Battle].”
Strona 69 tekstu Farra z 1845 roku o wieloosiowym zapisie śmierci gwałtownej i dobrowolnie podjętych operacjachOtwórz skan ↗
1845 · s. 69Operacja — dobrowolnie podjęta

Farr wcześniej opisał zgony po operacjach „voluntarily submitted to for the relief of disease”: dobrowolność i cel leczniczy są wprost w źródle.

“Deaths after surgical operations voluntarily submitted to for the relief of disease…”
I · battle · pro patria mori

Bitwa

Śmierć związana z działaniami wojennymi — u Farra wyróżniona przez społeczną ramę konfliktu.

Korekta dla współczesnego modelu

Historycznie Farr zaliczał pojedynek do homicide. Analitycznie pojedynek ma jednak profil wzajemnego przyjęcia śmiertelnego ryzyka i jest bliższy idealnemu typowi walki niż zabójstwu osoby, która na takie starcie się nie zgodziła.

II · homicide · murder, manslaughter

Morderstwo/zabójstwo

Umyślne spowodowanie śmierci innego człowieka. Farr używał szerszego homicide i podawał murder oraz manslaughter jako odmiany jednej grupy.

Korekta dla współczesnego modelu

Polski kodeks posługuje się terminem „zabójstwo”. „Morderstwo” jest jego potocznym, silniej oceniającym synonimem, a nie odrębną klasą zdefiniowaną przez błahy motyw. Zabójstwo na zlecenie jest podtypem zabójstwa — prywatne zlecenie nie legalizuje czynu.

III · execution · the scaffold

Kara śmierci

Celowe pozbawienie życia wykonane z upoważnienia instytucji państwa jako kara.

Korekta dla współczesnego modelu

Legalność jest cechą instytucji i jurysdykcji, a nie odrębnym mechanizmem biologicznym śmierci. W Polsce kara śmierci jest zniesiona; atlas ujmuje ją historycznie i porównawczo między systemami prawnymi.

IV · suicide · his own life

Samobójstwo

Śmierć, w której ta sama osoba jest podmiotem i sprawcą finalnego działania, a śmierć jest zamierzona.

Korekta dla współczesnego modelu

Zarodek lub płód nie jest tym samym organizmem co osoba ciężarna. Pokrewieństwo ani częściowo wspólne DNA nie czynią jego śmierci samobójstwem; rozstrzygają tożsamość organizmu, sprawstwo i intencja.

V · surgical operation

Operacja medyczna

Jako typ idealny: śmierć wskutek ziszczenia się rozpoznanego ryzyka interwencji dobrowolnie podjętej dla leczenia, mimo zachowania wymaganego standardu.

Korekta dla współczesnego modelu

Śmierć nie musi dowodzić błędu ani nawet „nieudanej” procedury. Pacjent nie wybiera śmierci jako celu, lecz po uzyskaniu informacji prawnie skutecznie przyjmuje jej prawdopodobieństwo jako ryzyko zabiegu.

VI · accident

Wypadek

Śmierć niezamierzona, wywołana zdarzeniem zewnętrznym lub niezamierzonym następstwem działania.

Korekta dla współczesnego modelu

Brak zamiaru nie wyklucza zaniedbania ani odpowiedzialności. „Wypadek” opisuje intencję, nie niewinność.

Historycznie a analitycznieFarr umieścił pojedynek pod homicide — dowodzi tego przypis na s. 91. Nie znaczy to, że jest to najlepszy typ idealny. Na osi dobrowolnie przyjętego ryzyka pojedynek jest bliższy walce i operacji.

Ryzyko operacjiZgoda na zabieg obejmuje świadome przyjęcie ujawnionego prawdopodobieństwa śmierci. Śmiertelne powikłanie może nastąpić mimo prawidłowego działania; błąd lekarza nie jest warunkiem tego typu.

02 / NOWY MODEL

Nie wybieraj etykiety. Zbuduj profil.

Sześć pozycji Farra miesza sposób śmierci, kontekst, instytucję i procedurę. Dlatego nie są dobrymi typami idealnymi w jednej klasyfikacji. Mogą za to działać jako prototypy porównawcze.

Jednostką podstawową jest jeden zgon. Zdarzenie, które łączy kilka zgonów, otrzymuje osobny rekord.

jeden poziom opisurozłącznośćwyczerpywalnośćjawne reguły graniczne
01

Jednostka analizy

Czy klasyfikujemy jedną śmierć, cały epizod, procedurę czy sekwencję zdarzeń?

osoba · zdarzenie · sekwencja · praktyka
02

Sprawstwo

Kto wykonał działanie bezpośrednio prowadzące do śmierci?

ta sama osoba · inna osoba · instytucja · proces bezosobowy
03

Intencja skutku

Czy śmierć była celem, środkiem, zaakceptowanym ryzykiem czy skutkiem niechcianym?

cel · środek · ryzyko · niezamierzona · nieustalona
04

Zgoda i przyjęcie ryzyka

Czy osoba zgodziła się na działanie, na prawdopodobieństwo śmierci, czy na samą śmierć jako cel?

akt · ryzyko śmierci · śmierć jako cel · odmowa · brak zdolności
05

Mandat instytucjonalny

W jakiej ramie działał sprawca i jak prawo kwalifikuje tę ramę?

prywatna · medyczna · państwowa · wojenna · sporna
06

Miejsce w łańcuchu

Co było przyczyną wyjściową, mechanizmem, powikłaniem lub błędem?

przyczyna · mechanizm · powikłanie · błąd · kontekst
Profil zamiast werdyktu

inna osoba × śmierć zamierzona × wyraźna zgoda × rama medyczna × legalność zależna od miejsca

→ dobrowolna eutanazja, nie „czyste samobójstwo”

SYMULATOR PROFILU 6D

Sprawdź, jak zmiana jednej osi przesuwa granicę klasyfikacji.

Wybierz jeden z ośmiu przypadków diagnostycznych. Zobaczysz pełny zapis na sześciu osiach oraz porównanie z historyczną listą Farra i współczesnymi systemami medyczno-sądowymi.

01 · Jednostka analizyosoba (jeden zgon)
02 · Sprawstwoinna osoba
03 · Intencja skutkucel
04 · Zgoda i przyjęcie ryzykaśmierć jako cel
05 · Mandat instytucjonalnymedyczna / sporna
06 · Miejsce w łańcuchumechanizm bezpośredni
Wniosek analityczny (Model 6D)

Dobrowolna eutanazja, nie „czyste samobójstwo” i nie operacja lecznicza: zgoda pochodzi od pacjenta, lecz finalne działanie wykonuje inna osoba.

Ujęcie Williama Farra (1856)
Brak czystej szuflady (przecięcie Morderstwo/zabójstwo × Operacja medyczna)
Współczesne standardy (WHO ICD / WMA / Prawo)
WMA / prawo medyczne: eutanazja (odróżniana od PAS według wykonawcy finalnego aktu)

PORÓWNANIE PARADYGMATÓW (1845–2026)

Cztery systemy klasyfikacji wobec tych samych przypadków granicznych.

Wymiar / problem granicznyWilliam Farr (1845 / 1856)Medycyna sądowa (Manner of Death / NASHU)WHO ICD-10 / ICD-11Model 6D Atlasu FARR/6
Podstawowa zasada podziałuStopień i forma ludzkiego sprawstwa (human agency) oraz społeczna rama zdarzenia (bitwa, szafot, stół operacyjny).Pięć sztywnych kategorii „manner of death” (Natural, Accident, Suicide, Homicide, Undetermined) na karcie zgonu.Macierz mechanizmu urazu (np. upadek, broń palna, zatrucie) skrzyżowana z osią intencji i interwencji prawnej/medycznej.Sześć niezależnych osi dla jednego zgonu (jednostka, sprawstwo, intencja, zgoda na ryzyko, mandat, miejsce w łańcuchu).
Śmierć wskutek operacji leczniczejOsobna 6. grupa w propozycji warunkowej (s. 78; 1845 s. 69), lecz pominięta jako rząd w wykazie na s. 83.Rozbijana między Natural (choroba), Accident (powikłanie/błąd) lub osobną adnotację terapeutyczną.Osobne bloki: Y60–Y69 (niezamierzone uchybienia) oraz Y83–Y84 (operacje jako przyczyna późnego powikłania bez wzmianki o błędzie).Jawne oddzielenie ziszczenia się świadomie przyjętego ryzyka zabiegu (typ Operacja) od możliwego do uniknięcia błędu (oś 06).
Pojedynek i dobrowolne starcieW przypisie na s. 91 jawnie włączony do Homicide, poza rzędem Battle (zarezerwowanym dla wojny lądowej i morskiej).Homicide (śmierć z ręki innej osoby), bez pola na obustronną zgodę na ekspozycję na śmiertelne ryzyko.Assault (X85–Y09) — brak odrębnego wymiaru dobrowolnego kontraktu na ryzyko między uczestnikami.Hybryda Bitwa × Morderstwo/zabójstwo: zewnętrzne sprawstwo połączone z wzajemnie przyjętym prawdopodobieństwem śmierci.
Eutanazja a samobójstwo wspomagane (MAID)Nierozdzielone w XIX-wiecznej siatce pojęciowej.Zależnie od jurysdykcji: Homicide, Suicide, Natural (fikcja ustawowa) lub osobna rubryka administracyjna.Brak jednej globalnej osi zgody; kodowanie zależy od lokalnych reguł rejestracji zgonów.Precyzyjne rozróżnienie na osi 02 (Sprawstwo: lekarz vs. pacjent) przy wspólnej osi 03 (cel) i 04 (zgoda na śmierć).
Zdarzenia wieloosobowe (np. zabójstwo–samobójstwo)Brak jawnej reguły łączenia rekordów; ryzyko zatarcia różnicy w potocznych nazwach zbiorczych.Osobne karty zgonu (Homicide dla ofiary, Suicide dla sprawcy), często bez wspólnego identyfikatora epizodu w statystyce.Kodowanie indywidualne każdego zgonu bez natywnego obiektu relacji dyadycznej.Zasada „jedna osoba = jeden rekord śmierci” (oś 01) spięta relacją wspólnego epizodu wieloosobowego.

03 / LABORATORIUM

Przypadki graniczne bez skrótów myślowych.

Wybierz przypadek. Atlas rozdzieli pytania, które zwykle zlepiają się w jedną moralną albo prawną etykietę. Wszystkie sześć analiz jest również przeszukiwalnych na stronie (Ctrl+F).

PYTANIE GRANICZNE · PRZYPADEK A

Czy klasyfikujemy śmierć zarodka lub płodu, zgon osoby ciężarnej, czy samą procedurę?

W przypadku aborcji indukowanej trwającej ciąży z żywym zarodkiem lub płodem jego śmierć jest celowo spowodowaną śmiercią biologicznie odrębnego organizmu ludzkiego. W tym atlasie odpowiada to typowi homicide — „zabójstwu” w sensie opisowym, niezależnie od prawnej dopuszczalności procedury.

Najbliższe archetypy:Morderstwo/zabójstwoOperacja medycznaWypadek
Jednostka
zarodek lub płód / osoba ciężarna / procedura — trzy odrębne jednostki analizy
Sprawstwo
działanie osoby ciężarnej lub personelu, lek albo procedura jako narzędzie
Intencja
śmierć jako zamierzony albo koniecznie przewidywany skutek, nie uboczne ryzyko operacji leczniczej
Zgoda
zgoda osoby ciężarnej nie jest zgodą uśmiercanego organizmu
Mandat
dopuszczalność prawna zapisywana osobno; nie zmienia biologii ani sprawstwa
Łańcuch
interwencja → śmierć zarodka lub płodu → zakończenie ciąży; zgon ciężarnej to osobny rekord

Reguła rozstrzygającaZarodek i płód są kolejnymi fazami biologicznego organizmu rozwijającego się z zygoty, a nie tym samym organizmem co osoba ciężarna. Odrębność organizmalna jest kryterium mocniejszym niż samo „inne DNA”; genom zwykle jest odmienny od matczynego, lecz unikatowość genomu nie jest warunkiem odrębności organizmu.

  1. Międzynarodowy słownik ICMART, ASRM i ESHRE definiuje zarodek jako biologiczny organizm rozwijający się z zygoty, a płód jako kolejne stadium rozwoju organizmu.
  2. Embriologia opisuje zapłodnienie jako początek rozwoju nowego diploidalnego organizmu, którego informacja genetyczna pochodzi od obojga rodziców.
  3. „Homicide” oznacza tu zabójstwo typologiczne: celowe spowodowanie śmierci innego organizmu ludzkiego. Prawo może kwalifikować czyn inaczej, ale nie zmienia biologicznego skutku ani sprawstwa. Usunięcie ciąży już obumarłej jest innym przypadkiem, bo śmierć poprzedza interwencję.

04 / OBSERWATORIUM 63 WĘZŁÓW

Układ Okresowy 57 Hybryd i Diagram Hassego Kraty 6D.

Sześć typów bazowych Williama Farra generuje pełną kratę Boole’a 2⁶ − 1 = 63 niepustych węzłów: 6 archetypów prostych oraz 57 wielotypowych hybryd (15 par, 20 trójek, 15 czwórek, 6 piątek i 1 szóstkę) połączonych 186 krawędziami pokrywania. Kliknij dowolny pierwiastek w tablicy okresowej lub węzeł na diagramie Hassego, aby prześledzić jego składowe i otworzyć protokół sekcyjny.

KONSOLA SYGNATUR · MASKA BITOWA 6D

Przełącz archetypy składowe, aby odfiltrować tablicę i podświetlić podkratę
Status leksykalny:
Aktywny węzeł fokusowy: 2.02 [Bt·Ex] · 101000₂Egzekucja wojskowa

TABLICA OKRESOWA 57 HYBRYD · C(6, 2) … C(6, 6)

Kompletny układ okresowy kombinacji wielotypowych (rzędy II–VI)

Każda komórka to unikalny pierwiastek kombinatoryczny. Kliknięcie komórki otwiera boczny protokół sekcyjny z rozkładem 6D i powiązaniami w kracie.

RZĄD IIPary C(6,2)15 sygnatur
RZĄD IIITrójki C(6,3)20 sygnatur
RZĄD IVCzwórki C(6,4)15 sygnatur
RZĄD VPiątki C(6,5)6 sygnatur
RZĄD VISzóstka C(6,6)1 sygnatur

DIAGRAM HASSEGO · HIPERSZEŚCIAN BOOLE’A 6D (63 WĘZŁY · 186 KRAWĘDZI)

Hierarchia zawierania się archetypów od rzędu 1 do rzędu 6

Pod-profile składowe (A ⊂ X) Aktywny węzeł (X) Nad-profile rozszerzające (Y ⊃ X)
Bt1.01Hm1.02Ex1.03Su1.04Sg1.05Ac1.062.01BtHm2.02BtEx2.03BtSu2.04BtSg2.05BtAc2.06HmEx2.07HmSu2.08HmSg2.09HmAc2.10ExSu2.11ExSg2.12ExAc2.13SuSg2.14SuAc2.15SgAc3.01BtHmEx3.02BtHmSu3.03BtHmSg3.04BtHmAc3.05BtExSu3.06BtExSg3.07BtExAc3.08BtSuSg3.09BtSuAc3.10BtSgAc3.11HmExSu3.12HmExSg3.13HmExAc3.14HmSuSg3.15HmSuAc3.16HmSgAc3.17ExSuSg3.18ExSuAc3.19ExSgAc3.20SuSgAc4.01BtHmExSu4.02BtHmExSg4.03BtHmExAc4.04BtHmSuSg4.05BtHmSuAc4.06BtHmSgAc4.07BtExSuSg4.08BtExSuAc4.09BtExSgAc4.10BtSuSgAc4.11HmExSuSg4.12HmExSuAc4.13HmExSgAc4.14HmSuSgAc4.15ExSuSgAc5.01BtHmExSuSg5.02BtHmExSuAc5.03BtHmExSgAc5.04BtHmSuSgAc5.05BtExSuSgAc5.06HmExSuSgAc6.01BtHmExSuSgAc
WĘZEŁ 2.02 · [Bt·Ex]MASKA 101000₂nazwy rdzenigranica definicyjna

Egzekucja wojskowa

Rozstrzelanie dezertera po wyroku sądu wojskowego; zabicie jeńca przedstawione jako „egzekucja” bez procesu.

04 / PRZECIĘCIA

15 par. Każda ma imię — nie każda nazwę zastaną.

Tytuł, aliasy i status nazwy poprzedzają wspólną oś, przykłady, kluczową granicę i regułę klasyfikacji. Zielony znacznik oznacza termin zastany, niebieski — nazwane tylko rdzenie, a brązowy — jawną nazwę roboczą atlasu.

ZŁÓŻ PARĘ LUB KLIKNIJ SIATKĘ 6 × 6

IIIIIIIVVVI
I · Bitwa
II · Morder
III · Kara ś
IV · Samobó
V · Operac
VI · Wypade
łańcuch zdarzeńnazwa zastana

Zabójstwo–samobójstwo: dwa zgony, jeden epizod

Morderstwo/zabójstwo × Samobójstwo

Także

homicide–suicide · murder–suicide · dyadic death · samobójstwo poagresyjne

Utrwalona nazwa dotyczy sekwencji: co najmniej jedna ofiara ma rekord Zabójstwa, a sprawca rekord Samobójstwa. „Samobójstwo rozszerzone” jest nazwą węższą i sporną, nie neutralnym synonimem całej klasy.

Przegląd systematyczny homicide–suicide
Wspólna oś
Sprawca i wspólny epizod. Ta sama osoba może skierować śmiercionośne działanie najpierw przeciw innym, a następnie przeciw sobie.
Przykłady
Sprawca zabija członków rodziny, a potem siebie; osoba zostaje przemocą zmuszona do samodzielnego przyjęcia trucizny.
Kluczowa granica
„Samobójstwo rozszerzone” zwykle nie jest jednym hybrydowym zgonem, lecz zespołem odrębnych śmierci. Przy przymusie trzeba zbadać rzeczywistą autonomię ofiary.
Reguła klasyfikacji
Każdą osobę zapisujemy osobno: śmierć ofiary jako Morderstwo/zabójstwo, własną śmierć sprawcy jako Samobójstwo. Jeżeli inna osoba przejęła skuteczną kontrolę przez przemoc lub nieodparty przymus, samodzielne wykonanie ruchu przez ofiarę nie przesądza o Samobójstwie.
Typ relacji:
Wspólna oś
Sprawstwo i intencja. Inna osoba wykonuje celowe działanie prowadzące do śmierci, ale robi to w ramach starcia, w którym strony rozpoznają śmiertelne ryzyko.
Przykłady
Pojedynek zakończony śmiertelnym ciosem; celowe zabicie aktywnie walczącego przeciwnika podczas bitwy.
Kluczowa granica
Czy zmarły uczestniczył w rzeczywiście wzajemnym starciu, czy był cywilem, jeńcem, osobą ranną, poddającą się albo inaczej wyłączoną z walki?
Reguła klasyfikacji
Śmierć aktywnego uczestnika starcia opisuje Bitwa, a zadanie mu śmiertelnego urazu przez drugą osobę — sprawstwo zewnętrzne. Zabicie osoby nieuczestniczącej lub już bezbronnej należy do Morderstwa/zabójstwa, choć nastąpiło podczas wojny. Pojedynek łączy oba profile: przyjęte ryzyko walki i śmiertelny cios innej osoby.
Wspólna oś
Kontekst i władza. Zorganizowana zbiorowość używa śmiercionośnej przemocy w warunkach konfliktu, lecz wzajemne starcie i wykonanie decyzji instytucji są różnymi sytuacjami.
Przykłady
Rozstrzelanie dezertera po wyroku sądu wojskowego; zabicie jeńca przedstawione jako „egzekucja” bez procesu.
Kluczowa granica
Bitwa zakłada trwające starcie. Kara śmierci zakłada osobę obezwładnioną, której śmierć wykonuje wcześniejsze publiczne orzeczenie.
Reguła klasyfikacji
Śmierć podczas aktywnej wymiany przemocy opisuje Bitwa. Wykonanie formalnego wyroku w porządku, który dopuszcza karę śmierci, opisuje Kara śmierci. Zabicie jeńca lub cywila bez takiego mandatu jest Morderstwem/zabójstwem; sam wojenny czas i miejsce nie wystarczają.
Wspólna oś
Intencja własnej śmierci. Uczestnik walki może uczynić swój zgon elementem planu działania wojennego, ale samo wejście w skrajne ryzyko jeszcze tego nie przesądza.
Przykłady
Atak samobójczy na cel wojskowy; żołnierz osłaniający własnym ciałem granat, aby uratować innych.
Kluczowa granica
Czy powodzenie planu wymaga własnej śmierci, czy uczestnik liczy na przeżycie, choć świadomie przyjmuje bardzo wysokie ryzyko?
Reguła klasyfikacji
Gdy własna śmierć jest celem albo koniecznym środkiem planu, zgon ma profil Samobójstwa w kontekście Bitwy. Gdy walczący zamierza przeżyć, jest to śmierć w Bitwie, nie Samobójstwo. Śmierci innych osób otrzymują osobne rekordy.
Wspólna oś
Zgoda na ryzyko i łańcuch przyczyn. W walce ryzyko jest wzajemne i antagonistyczne; w operacji — asymetryczne, kooperacyjne i podejmowane dla leczenia.
Przykłady
Ranny żołnierz umiera wskutek niezawinionego powikłania znieczulenia; uczestnik pojedynku umiera na zator po operacji odniesionej rany.
Kluczowa granica
Trzeba oddzielić uraz wyjściowy od nowego mechanizmu śmierci powstałego podczas leczenia i ustalić, który był przyczyną zgonu.
Reguła klasyfikacji
Jeżeli rana z Bitwy okazuje się śmiertelna mimo leczenia, Bitwa pozostaje przyczyną wyjściową. Jeżeli bezpośrednią przyczyną jest powikłanie interwencji, Operacja medyczna jest mechanizmem bezpośrednim, a Bitwa wcześniejszym ogniwem. Śmierć po operacji nie zawsze oznacza śmierć wskutek operacji.
Wspólna oś
Kontekst kontra intencja. Zgon następuje w środowisku walki, ale konkretna śmierć nie musi być przez kogokolwiek zamierzona.
Przykłady
Ogień bratobójczy po błędnym rozpoznaniu celu; katastrofa transportu wojskowego; przypadkowy wybuch niewybuchu.
Kluczowa granica
Należy odróżnić intencję prowadzenia wojny od intencji spowodowania śmierci tej konkretnej osoby.
Reguła klasyfikacji
Celowe zabicie rozpoznanego, aktywnego przeciwnika opisuje Bitwa. Gdy nikt nie zamierzał śmierci danej osoby, podstawowym sposobem jest Wypadek, a Bitwa lub wojna stanowią kontekst. Odpowiedzialność za błąd albo zaniedbanie zapisuje się na osobnej osi.
Wspólna oś
Delegowanie i zamiar. Inna osoba celowo powoduje śmierć, a decydent i bezpośredni wykonawca mogą być dwiema różnymi osobami.
Przykłady
Płatny zabójca wykonujący prywatne zlecenie; funkcjonariusz wykonujący państwowy wyrok śmierci.
Kluczowa granica
Rozstrzyga źródło upoważnienia. Prywatne zlecenie organizacyjnie przypomina wykonanie wyroku, ale nie tworzy publicznego mandatu ani legalności.
Reguła klasyfikacji
Prywatne zlecenie pozostaje Zabójstwem; polski kodeks osobno penalizuje nawet przyjęcie takiego zlecenia za korzyść. Publiczny wyrok wykonany przez upoważnioną instytucję jest Karą śmierci w systemie, który ją dopuszcza. Na poziomie sprawstwa oba zdarzenia są celowym spowodowaniem śmierci przez innych.
Wspólna oś
Sprawca i wspólny epizod. Ta sama osoba może skierować śmiercionośne działanie najpierw przeciw innym, a następnie przeciw sobie.
Przykłady
Sprawca zabija członków rodziny, a potem siebie; osoba zostaje przemocą zmuszona do samodzielnego przyjęcia trucizny.
Kluczowa granica
„Samobójstwo rozszerzone” zwykle nie jest jednym hybrydowym zgonem, lecz zespołem odrębnych śmierci. Przy przymusie trzeba zbadać rzeczywistą autonomię ofiary.
Reguła klasyfikacji
Każdą osobę zapisujemy osobno: śmierć ofiary jako Morderstwo/zabójstwo, własną śmierć sprawcy jako Samobójstwo. Jeżeli inna osoba przejęła skuteczną kontrolę przez przemoc lub nieodparty przymus, samodzielne wykonanie ruchu przez ofiarę nie przesądza o Samobójstwie.
Wspólna oś
Interwencja w ciało i sprawstwo. Środki oraz otoczenie medyczne mogą służyć leczeniu albo zostać użyte do celowego spowodowania śmierci.
Przykłady
Dobrowolna eutanazja, w której środek podaje lekarz; aborcja rozpatrywana jako śmierć żywego zarodka lub płodu, odrębnie od możliwego zgonu osoby ciężarnej.
Kluczowa granica
Czy śmierć tego konkretnego organizmu była celem interwencji, czy tylko rozpoznanym ryzykiem leczenia prowadzonego dla jego dobra?
Reguła klasyfikacji
Jeżeli śmierć jest zamierzonym skutkiem działania innej osoby, zgon ma profil Morderstwa/zabójstwa, nawet gdy użyto narzędzi medycznych. Jeżeli celem jest leczenie tego samego pacjenta, a śmierć stanowi przyjęte ryzyko, jest to Operacja medyczna. Zgoda zmienia relację etyczną i prawną, ale nie wykonawcę finalnego działania.
Wspólna oś
Zewnętrzne sprawstwo. Zachowanie innej osoby jest przyczyną śmierci; rozstrzygająca różnica dotyczy zamiaru skutku.
Przykłady
Kierowca zabija pieszego wskutek rażącego naruszenia zasad; sprawca celowo strzela do zajętego pomieszczenia i zabija inną osobę niż przewidywał.
Kluczowa granica
Trzeba odróżnić zamiar śmierci — także świadome godzenie się na taki skutek — od nieumyślnego przewidywania albo błędnej oceny ryzyka.
Reguła klasyfikacji
Umyślne spowodowanie śmierci należy do Morderstwa/zabójstwa, nawet gdy sprawca pomylił konkretną ofiarę. Gdy śmierć nie była objęta zamiarem, lecz wynikła z lekkomyślności, błędu lub zaniedbania, ma profil Wypadku; to nie oznacza automatycznie braku winy. Przy braku dowodów wybieramy „intencję nieustaloną”.
Wspólna oś
Zamierzona śmierć i formalne samosprawstwo. Skazany może sam przyjąć środek albo zrezygnować z możliwości opóźnienia egzekucji.
Przykłady
Skazany zmuszony do wypicia trucizny; więzień oczekujący na egzekucję rezygnuje z apelacji i zostaje nazwany „ochotnikiem”.
Kluczowa granica
Sam fakt wykonania finalnego ruchu nie wystarcza. Trzeba ustalić, czy decyzja o śmierci była autonomiczna, czy została narzucona przez instytucję.
Reguła klasyfikacji
Jeżeli państwo ustanawia obowiązek śmierci i kontroluje wykonanie, zdarzenie ma profil Kary śmierci, nawet gdy skazany sam przyjmuje środek. Samobójstwo wymaga autonomicznego zamiaru skierowanego przeciw sobie poza takim przymusem. Rodzaj finalnego działania zapisujemy dodatkowo.
Wspólna oś
Procedura i technika. Obie praktyki mogą mieć personel, protokół, aparaturę oraz kontrolowaną interwencję w ciało.
Przykłady
Zastrzyk śmiertelny w otoczeniu przypominającym kliniczne; operacja ratująca życie osoby oczekującej na wykonanie wyroku.
Kluczowa granica
O rodzaju zdarzenia decyduje cel procedury, a nie wygląd narzędzi, miejsce ani zawód wykonawcy.
Reguła klasyfikacji
Procedura mająca wykonać wyrok przez spowodowanie śmierci jest Karą śmierci, nie Operacją medyczną. Zabieg mający leczyć skazanego, w którym śmierć jest tylko ryzykiem, pozostaje Operacją. Późniejsza egzekucja byłaby drugim, odrębnym zdarzeniem.
Wspólna oś
Cel kontra przebieg. Zaplanowana egzekucja może zawierać awarie, pomyłki oraz niezamierzone następstwa.
Przykłady
Zastrzyk śmiertelny powoduje nieprzewidziane, przedłużone cierpienie; przypadkowy wystrzał zabija skazanego podczas transportu przed terminem egzekucji.
Kluczowa granica
Niezamierzony mechanizm, moment albo poziom cierpienia nie oznaczają jeszcze, że sama śmierć była przypadkowa.
Reguła klasyfikacji
Jeżeli śmierć jest celem wykonywanej procedury, wadliwy przebieg pozostaje Karą śmierci z nieprzewidzianym następstwem. Jeżeli fatalne zdarzenie nie jest częścią wykonania wyroku i nikt nie zamierza śmierci w tym momencie, jest Wypadkiem. Omyłkowe skazanie prowadzi do zamierzonej egzekucji, nie do Wypadku w sensie intencji.
Wspólna oś
Zgoda i udział medycyny. Pacjent może zaakceptować ryzyko leczenia albo chcieć śmierci jako skutku — to dwie różne intencje.
Przykłady
Samobójstwo wspomagane przez lekarza, w którym pacjent sam przyjmuje środek; śmierć podczas ryzykownej operacji wykonanej za świadomą zgodą.
Kluczowa granica
Zgoda na prawdopodobieństwo śmierci nie jest zamiarem własnej śmierci. Trzeba też ustalić, kto wykonał finalne działanie.
Reguła klasyfikacji
Jeżeli pacjent sam wykonuje finalny akt i chce śmierci, jest to Samobójstwo z pomocą medyczną. Jeśli finalny środek podaje lekarz, sprawstwo odpowiada eutanazji, nie Samobójstwu. Zgon po zabiegu, którego celem było leczenie, ma profil Operacji medycznej.
Wspólna oś
Samosprawstwo i niepewna intencja. Ta sama osoba wykonuje niebezpieczne działanie, lecz jej stosunek do własnej śmierci może pozostać niejasny.
Przykłady
Śmiertelne przedawkowanie bez dowodów zamiaru; rosyjska ruletka albo skrajnie ryzykowne wyzwanie internetowe.
Kluczowa granica
Przewidywanie możliwości śmierci i godzenie się na ryzyko nie są automatycznie pragnieniem ani zamiarem śmierci.
Reguła klasyfikacji
Gdy śmierć była celem albo koniecznym środkiem działania, zgon jest Samobójstwem. Gdy osoba chciała przeżyć, ale błędnie oceniła ryzyko, jest Wypadkiem. Jeśli materiał nie pozwala ustalić zamiaru, poprawną kategorią jest „intencja nieustalona”, nie arbitralne połączenie obu etykiet.
Wspólna oś
Niezamierzony skutek. Śmierć pojawia się podczas albo po interwencji medycznej, choć nie była jej celem.
Przykłady
Śmiertelna reakcja anafilaktyczna mimo prawidłowego przygotowania; podanie niewłaściwej dawki; pomylenie pacjentów; awaria urządzenia.
Kluczowa granica
Trzeba oddzielić realizację rozpoznanego ryzyka od błędu, zaniedbania, awarii oraz dalszego działania choroby podstawowej.
Reguła klasyfikacji
Ujawnione powikłanie występujące mimo zachowania standardu należy do ryzyka Operacji medycznej. Niezamierzona, możliwa do uniknięcia pomyłka lub awaria ma profil Wypadku w kontekście medycznym, z osobnym polem odpowiedzialności. Jeśli pacjent umiera z powodu choroby mimo próby ratunku, sama operacja nie staje się przyczyną zgonu.

05 / HYBRYDY 3–6

42 dalsze kombinacje. Nazwa nie zawsze oznacza nowy typ.

Pełny rachunek wykracza poza pary: 20 trójek, 15 czwórek, sześć piątek i jedna szóstka. Każdą sygnaturę można otworzyć, ale atlas odróżnia nazwę utrwaloną od nazwy samego rdzenia i od jawnie roboczej nazwy stworzonej tutaj.

FILTRY I SZUKANIE

Liczba typów
Archetypy

Zawiera wszystkie zaznaczone.

Status nazwy
Zakres ontologiczny

SYGNATURA 6.01

nazwa robocza atlasułańcuch przyczynwarunkowa

Palimpsest sześciu przyczyn

  • Bitwa
  • Morderstwo/zabójstwo
  • Kara śmierci
  • Samobójstwo
  • Operacja medyczna
  • Wypadek
Nazwy zastane i bliskie

forced suicide · botched execution · perioperative death · adverse event

Scenariusz
Podczas oblężenia skazany rozpoczyna egzekucję, funkcjonariusz dopełnia dawkę, a po wstrzymaniu wyroku awaria urządzenia podczas operacji współpowoduje śmierć.
Jak składają się profile
Bitwa jest kontekstem; Zabójstwo sprawstwem; Kara śmierci mandatem; Samobójstwo własnym aktem; Operacja ratunkiem; Wypadek awarią.
Granica interpretacji
To jeden zgon opisany na sześciu poziomach, nie sześć równorzędnych sposobów. Przy wąskiej autonomii odpada Samobójstwo, bez realnej walki — Bitwa.

Pokazano 42 z 42 sygnatur

Kliknij kartę, aby rozłożyć jej logikę.

ILE JEST PRZECIĘĆ?

To zależy, co liczymy.

Dla sześciu swobodnych etykiet można policzyć sygnatury. Nie oznacza to, że każda sygnatura jest sensownym rodzajem śmierci.

C(6, 2)15

kombinacji dokładnie 2 typów

pary
15
hybrydy ≥ 2
57
wszystkie niepuste
63
gdy typy są rozłączne
0

06 / REGUŁY

Trzy bezpieczniki przeciw błędom kategorialnym.

01

Jedna osoba, jeden rekord śmierci.

Zdarzenie wieloosobowe łącz relacją — nie jedną etykietą dla wszystkich.

02

Zgoda na ryzyko obejmuje prawdopodobieństwo śmierci.

Nie czyni śmierci celem, ale tworzy odrębny profil operacji, pojedynku, sportu i ryzykownej pracy.

03

Opis ≠ legalność ≠ moralność.

Dopuszczenie czynu przez prawo nie zmienia biologicznego skutku ani sprawstwa; zmienia jego kwalifikację prawną.

07 / SŁOWNIK I FAQ

Najczęstsze pytania o granice pojęć.

Syntetyczne odpowiedzi na pytania z pogranicza medycyny sądowej, nozologii historycznej, prawa karnego i bioetyki.

Q01Czym różni się „sposób śmierci” (manner of death) od „przyczyny” (cause) i „mechanizmu” (mechanism)?

W medycynie sądowej i nozologii są to trzy odrębne poziomy opisu. Przyczyna śmierci (cause of death) to konkretny uraz lub choroba inicjująca łańcuch prowadzący do zgonu (np. rana postrzałowa klatki piersiowej, zatorowość płucna). Mechanizm śmierci (mechanism) to zaburzenie fizjologiczne lub biochemiczne bezpośrednio wywołane przyczyną (np. wstrząs krwotoczny, zatrzymanie krążenia). Natomiast sposób śmierci (manner of death) to kwalifikacja okoliczności i sprawstwa — w standardzie NIST/NAME obejmująca pięć kategorii: naturalny, wypadek, samobójstwo, zabójstwo i nieustalony. Atlas FARR/6 pokazuje, że pojedyncza rubryka „sposób śmierci” próbuje naraz zmieścić aż sześć niezależnych wymiarów.

Q02Zabójstwo a morderstwo — dlaczego w polskim Kodeksie karnym nie ma słowa „morderstwo”?

Polski Kodeks karny w art. 148 posługuje się wyłącznie terminem „zabójstwo” (zarówno w typie podstawowym, jak i kwalifikowanym, np. ze szczególnym okrucieństwem lub w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie), a w art. 148a osobno penalizuje przyjęcie zlecenia zabójstwa. W polszczyźnie ogólnej (według Wielkiego słownika języka polskiego PAN) „morderstwo” i „zabójstwo” mają tę samą definicję podstawową („umyślne pozbawienie życia człowieka”) i są synonimami różniącymi się nacechowaniem ekspresywnym, a nie dwoma rozłącznymi typami prawnymi. Ukośnik w nazwie „Morderstwo/zabójstwo” oznacza więc w atlasie synonimię, nie podział.

Q03Dlaczego William Farr podał w raporcie z 1856 r. najpierw sześć, a kilka stron dalej pięć grup śmierci gwałtownej?

W 16. Rocznym Raporcie Generalnego Rejestratora (opublikowanym w 1856 r., za rok 1853) na s. 78 William Farr sformułował propozycję warunkową: wskazał, że ludzkie sprawstwo mogłoby dzielić zgony gwałtowne na sześć grup (bitwa, zabójstwo, egzekucja, samobójstwo, operacja chirurgiczna, wypadek), opatrując to zastrzeżeniem „If this grouping be adopted”. Jednak pięć stron dalej, na s. 83, w formalnym wykazie „Proposed Statistical Nosology” dla Klasy V (Violent Deaths), wyodrębnił pięć rzędów (Accident, Battle, Homicide, Suicide, Execution) bez operacji chirurgicznej jako samodzielnego rzędu. Oba ujęcia współistnieją w tym samym dokumencie.

Q04Czym pod względem sprawstwa różni się eutanazja od samobójstwa wspomaganego (PAS / MAID) i wycofania terapii?

Rozstrzyga oś 02 (Sprawstwo) oraz oś 06 (Łańcuch przyczyn). W eutanazji dobrowolnej środek powodujący śmierć podaje bezpośrednio lekarz lub inna osoba (sprawstwo zewnętrzne za zgodą pacjenta). W samobójstwie wspomaganym medycznie (PAS / self-administered MAID) lekarz przepisuje lub przygotowuje substancję, ale finalny akt przyjęcia wykonuje sam pacjent (samosprawstwo ze wsparciem medycznym). Z kolei wycofanie lub niepodjęcie uporczywej terapii nie wprowadza nowego śmiercionośnego środka — pozwala działać chorobie podstawowej.

Q05Kiedy śmierć podczas lub po operacji jest ziszczeniem ryzyka zabiegu, a kiedy wypadkiem lub błędem?

Śmierć po operacji nie jest równoznaczna z błędem medycznym. Zgodnie z historią nozologii Farra (1845, s. 69) oraz współczesnym orzecznictwem Sądu Najwyższego (m.in. IV CSK 431/12 i II CK 303/04), świadoma zgoda pacjenta na zabieg leczniczy obejmuje akceptację ujawnionego, statystycznego ryzyka powikłań — włącznie z prawdopodobieństwem zgonu — mimo zachowania należytej staranności. Dopiero niezamierzone naruszenie standardu medycznego, pomyłka dawki czy awaria aparatury wprowadza na oś analizy profil Wypadku i osobne pytanie o odpowiedzialność.

Q06Dlaczego termin „samobójstwo rozszerzone” jest krytykowany na rzecz „zabójstwo–samobójstwo” (homicide–suicide)?

Termin „samobójstwo rozszerzone” (extended suicide) sugeruje językowo, jakoby wszystkie osoby zmarłe w tym epizodzie były częścią jednego rozszerzonego aktu samobójczego. Tymczasem ofiary nie wyrażają zgody na śmierć ani nie są sprawcami własnego zgonu. Rygorystyczny model danych wymaga przypisania osobnego rekordu każdej osobie: śmierć ofiar ma profil Zabójstwa, śmierć sprawcy ma profil Samobójstwa, a oba rekordy łączy jedynie identyfikator wspólnego epizodu (dyadic death / homicide–suicide).

Q07Skąd biorą się liczby 15 par, 42 hybrydy wyższego rzędu, 57 formalnych hybryd i 63 sygnatury?

Z rachunku kombinatorycznego na zbiorze 6 historycznych typów Farra. Wszystkich niepustych podzbiorów zbioru 6-elementowego jest 2⁶ − 1 = 63. Po odjęciu 6 pojedynczych („czystych”) typów pozostaje 57 formalnych kombinacji wielotypowych (hybryd rzędu ≥ 2). Składa się na nie dokładnie C(6,2) = 15 par oraz 42 kombinacje wyższego rzędu: C(6,3) = 20 trójek, C(6,4) = 15 czwórek, C(6,5) = 6 piątek i C(6,6) = 1 szóstka („Palimpsest sześciu przyczyn”).

08 / ŹRÓDŁA I OTWARTE DANE

Ślad źródłowy.

Projekt jest modelem analitycznym, nie opinią medyczną ani kwalifikacją prawną konkretnego przypadku. Pełny zbiór 57 hybryd jest udostępniony na licencji Creative Commons Attribution 4.0 (CC BY 4.0).

  1. 01
    William Farr: sześć proponowanych grupCDC/NCHS, cytat z 16. Annual Report, appendix, s. 71–79
    ↗
  2. 02
    16. Annual Report (tom za 1853)Skan pierwotny: s. 78 — warunkowa szóstka; s. 83 — formalny wykaz pięciu rzędów; s. 91 — pojedynek pod Homicide
    ↗
  3. 03
    Statistical Nosology z 1845 r.S. 69: trzy klasy faktów oraz operacje dobrowolnie podjęte dla ulżenia chorobie
    ↗
  4. 04
    Współczesne „manner of death”NIST / Academy Standards Board: accident, homicide, natural, suicide, undetermined
    ↗
  5. 05
    Oś intencji w ICDWHO-FIC Content Model Reference Guide
    ↗
  6. 06
    Zarodek i płód jako stadia organizmuInternational Glossary on Infertility and Fertility Care 2025 (ICMART, ASRM, ESHRE): aktualne definicje konsensualne
    ↗
  7. 07
    Zapłodnienie: początek nowego organizmuNCBI Bookshelf, The Cell: rozpoczęcie rozwoju nowego diploidalnego organizmu z materiałem genetycznym obojga rodziców
    ↗
  8. 08
    Definicja aborcji indukowanejWHO: celowe przerwanie trwającej ciąży metodą farmakologiczną lub chirurgiczną
    ↗
  9. 09
    Eutanazja a samobójstwo wspomaganeWorld Medical Association: definicje rozróżniające wykonawcę finalnego aktu
    ↗
  10. 10
    Homicide–suicidePrzegląd systematyczny: terminologia i brak jednolitej granicy czasowej
    ↗
  11. 11
    Powikłania i zdarzenia podczas opiekiWHO ICD-10: misadventures oraz reakcje i późne powikłania
    ↗
  12. 12
    Świadoma zgoda i ryzyko operacyjneSąd Najwyższy, IV CSK 431/12: akceptacja ryzyka i brak odpowiedzialności za niezawinione powikłanie
    ↗
  13. 13
    Skutek prawny świadomej zgodySąd Najwyższy, II CK 303/04: przyjęcie ryzyka oraz spór o cywilnoprawną naturę zgody
    ↗
  14. 14
    Zabójstwo i przyjęcie zlecenia w Kodeksie karnymTekst jednolity Kodeksu karnego: art. 148 używa terminu „zabójstwo”, a art. 148a osobno penalizuje przyjęcie zlecenia za korzyść
    ↗
  15. 15
    „Morderstwo” w polszczyźnie ogólnejWielki słownik języka polskiego PAN: umyślne pozbawienie życia; „zabójstwo” jako synonim; także morderstwo na zlecenie
    ↗
  16. 16
    „Zabójstwo” w polszczyźnie ogólnejWielki słownik języka polskiego PAN: ta sama definicja podstawowa i „morderstwo” jako synonim
    ↗
  17. 17
    Zabójstwo na zlecenie a motywacjaSąd Najwyższy, V KK 462/23: zlecenie za opłatą jako przykład motywacji zasługującej na szczególne potępienie, nie definicja całej kategorii
    ↗
  18. 18
    Zniesienie kary śmierci w PolsceProtokół nr 13 do Europejskiej konwencji praw człowieka: zniesienie kary śmierci we wszystkich okolicznościach
    ↗
  19. 19
    Egzekucja doraźna i osoba hors de combatICRC: ochrona osób wyłączonych z walki oraz zakaz ich umyślnego zabijania
    ↗
  20. 20
    Atak samobójczyCPOST: śmierć atakującego jako warunek powodzenia odróżnia atak samobójczy od misji samobójczej
    ↗
  21. 21
    Battlefield euthanasiaParameters: nazwa i analiza tzw. mercy killing na polu walki
    ↗
  22. 22
    Friendly fire / fratricideUS Army: ogień własnych sił i niezamierzona śmierć własnego personelu
    ↗
  23. 23
    Heroic altruistic suicideLiteratura suicydologiczna o osłonięciu granatu własnym ciałem
    ↗
  24. 24
    Zdarzenia niepożądane w leczeniuWHO: błędy, zdarzenia niepożądane i szkody związane z opieką
    ↗
  25. 25
    Zmedykalizowana egzekucjaAMA: kliniczna aparatura nie zmienia egzekucji w działanie terapeutyczne
    ↗
  26. 26
    Niesłuszne skazania na śmierćPNAS: szacunek fałszywych skazań wśród wyroków śmierci
    ↗
  27. 27
    MAID, assisted suicide i eutanazjaKanadyjski standard rozróżniający samodzielne i kliniczne podanie środka
    ↗
  28. 28
    Equivocal deathBadania autopsji psychologicznych w śmierciach o nieustalonym sposobie
    ↗
  29. 29
    Healthcare serial murderPrzegląd seryjnych zabójstw dokonywanych przez personel ochrony zdrowia
    ↗
  30. 30
    Execution by organ procurementAnaliza połączenia pobrania narządów z wykonaniem kary śmierci
    ↗
  31. 31
    Execution volunteerOJP: dobrowolność i kompetencja osób rezygnujących z dalszych apelacji
    ↗
  32. 32
    Botched executionDPIC: utrwalona definicja nieprzewidzianego problemu lub odejścia od protokołu egzekucji
    ↗
  33. 33
    Suicide by copBadanie proponujące także termin law-enforcement-forced-assisted suicide
    ↗
  34. 34
    Zastrzyk śmiertelnyDPIC: lethal injection jako metoda wykonania kary, nie leczenie
    ↗

PROTOKÓŁ SEKCYJNY SYGNATURY · WĘZEŁ 2.02 · [Bt·Ex]

MASKA 6D: 101000₂nazwy rdzenigranica definicyjna

Egzekucja wojskowa

I · BtBitwaAKTYWNY (1)
II · HmMorderstwo/zabójstwoNIEAKTYWNY (0)
III · ExKara śmierciAKTYWNY (1)
IV · SuSamobójstwoNIEAKTYWNY (0)
V · SgOperacja medycznaNIEAKTYWNY (0)
VI · AcWypadekNIEAKTYWNY (0)
Terminy zastane i bliskie

wykonanie wojskowego wyroku śmierci · rozstrzelanie po wyroku sądu wojskowego · military execution

Przypadki wzorcowe i scenariusz
Rozstrzelanie dezertera po wyroku sądu wojskowego; zabicie jeńca przedstawione jako „egzekucja” bez procesu.
Złożenie profili / oś wspólna
Kontekst i władza. Zorganizowana zbiorowość używa śmiercionośnej przemocy w warunkach konfliktu, lecz wzajemne starcie i wykonanie decyzji instytucji są różnymi sytuacjami.
Granica analityczna
Bitwa zakłada trwające starcie. Kara śmierci zakłada osobę obezwładnioną, której śmierć wykonuje wcześniejsze publiczne orzeczenie.
Zasada rozstrzygania
Śmierć podczas aktywnej wymiany przemocy opisuje Bitwa. Wykonanie formalnego wyroku w porządku, który dopuszcza karę śmierci, opisuje Kara śmierci. Zabicie jeńca lub cywila bez takiego mandatu jest Morderstwem/zabójstwem; sam wojenny czas i miejsce nie wystarczają.
Składowe niższego rzędu (A ⊂ X)
Rozszerzenia wyższego rzędu (Y ⊃ X)